Według wskaźnika Open Budget, informacje publikowane przez polski rząd na temat budżetu, jak również jego sprawozdania z działalności finansowej w roku budżetowym, są rzetelne. Stanowią one dobrą podstawę do rozliczenia rządu z jego metod rozporządzania finansami publicznymi państwa.

Wskaźnik Open Budget 2008 ocenia ilość oraz rodzaj udostępnianych informacji na podstawie siedmiu głównych dokumentów powiązanych z budżetem, które rząd ma obowiązek opublikować w trakcie trwania roku budżetowego. Jednym z najważniejszych dokumentów jest projekt budżetu wykonawczego. Dokument ten ma za zadanie przedstawić plan kosztów działalności na nadchodzący rok. Zanim projekt zostanie sfinalizowany, powinien być udostępniony ciału ustawodawczemu, w celu dokonania analizy, a także być wydany do wglądu publicznego, w celu debaty, na minimum trzy miesiące przed rozpoczęciem nowego roku budżetowego.

W Polsce projekt budżetu dostarcza obywatelom wielu istotnych informacji, pomijając jednocześnie pewne ważne detale. Informacje te pozwalają na zdobycie jedynie dość ogólnej wiedzy na temat planów podatkowych rządu oraz jego wydatków na nadchodzący rok.

Informacje na temat przychodów, wydatków oraz operacji pożyczkowych są podawane w formie przejrzystej, jednak dane zawarte w raportach nie są wystarczająco szczegółowe. W przypadku publikacji rocznych raportów przejściowych oraz analizy półrocznej, Polska dostarcza danych szczegółowych, jednak nie zawierają one zaktualizowanych szacunkowych informacji dotyczących przychodów na nadchodzący rok budżetowy.

Budżet, mimo iż przejrzysty i nie sprawia trudności w analizie, nadal wymaga pewnych ulepszeń. Jego forma dokumentu wydawanego na zakończenie roku pozwala dobrze porównać wydatki i przychody prognozowane z faktycznymi. Publicznie dostępny jest także raport audytu. Niełatwy jest jednak dostęp do sprawozdania z wykonania zawartych w tym raporcie zaleceń audytorów.

 Aby możliwa była bardziej dogłębna analiza postępu działań rządu nad różnymi jego projektami, konieczna jest bardziej szczegółowa informacja na temat budżetu. Takich szczegółowych danych niestety brakuje, pomimo faktu, iż w prawie polskim istnieje zapis o prawie dostępu do informacji publicznej.

Udział społeczeństwa i instytucje odpowiedzialności publicznej

  Oprócz konieczności ułatwienia dostępu do najważniejszych dokumentów budżetowych państwa, istnieją również inne metody uczynienia procesu budżetowania w Polsce bardziej przystępnym dla obywateli.

Jedną z nich jest umożliwienie im czynnego udziału w debatach budżetowych. Obecnie jest to możliwe jedynie podczas nielicznych debat nad budżetami centralnych jednostek administracyjnych, w których publiczność ma prawo aktywnego uczestnictwa.

Warto jednak podkreślić, iż najważniejsza instytucja audytorska w Polsce (Najwyższa Izba Kontroli – NIK) cieszy się w tym względzie wysokim stopniem niezależności. Samodzielnie decyduje o tym, jakiego rodzaju kontrola jest konieczna i jest przy tym otwarta na sugestie oraz zażalenia ze strony społeczeństwa, wykorzystując je w celu poprawy swojej działalności jako audytora.

Za Openbudget Initiative

http://www.openbudgetindex.org/index.cfm?fa=rankings

Tłum. Joanna Posłuszny