Głównymi celami programu Laboratorium Monitoringu Budżetu są:
zwiększenie przejrzystości oraz efektywności wydatkowania finansów gminnych poprzez:
wypracowanie odpowiednich mechanizmów współpracy samorządów z mieszkańcami w zakresie wzajemnej komunikacji, udziału społeczności lokalnych w procesach tworzenia budżetu, poszerzanie świadomości społecznej na temat obywatelskiej kontroli działania władzy oraz wiedzy z zakresu finansów gminnych.
Cele szczegółowe programu to:
- Promocja idei uczestnictwa obywatelskiego w procesie tworzenia budżetu gminy oraz postawy aktywnego obywatela, który zadaje pytania władzy;
- Zwrócenie uwagi lokalnych społeczności na wagę procesu budżetowego dla dostępności informacji publicznej dotyczącej stanu finansów gminnych oraz realizowanych priorytetów;
- Zainteresowanie mieszkańców uczestnictwem w procesie tworzenia budżetu gminy;
- Poprawa dostępności informacji publicznej z zakresu budżetu gminy dla mieszkańców;
- Zdiagnozowanie stanu przejrzystości finansów gminnych w jednostkach uczestniczących w projekcie;
- Zwiększenie wiedzy mieszkańców wybranych gmin w zakresie procedur budżetowych;
- Wprowadzenie odpowiednich procedur, regulujących procesy decyzyjne władz samorządowych w zakresie procesu budżetowego;
- Rozwój lokalnych inicjatyw strażniczych;
Przygotowanie odpowiedniego narzędzia do analiz budżetów gmin za okres kilkuletni, umożliwiającego ocenę spójności wydatków budżetowych z dokumentami strategicznymi.

Program LMB realizowany jest między innymi metodą monitoringu. Lokalne Grupy Obywatelskie w oparciu o odpowiednie narzędzia przyglądają się temu jak funkcjonuje ich lokalny samorząd. Na podstawie wyników monitoringów, w zależności od potrzeb, podjęte zostaną działania informacyjno - Głównymi celami projektu są zwiększenie przejrzystości oraz efektywności wydatkowania finansów gminnych poprzez wypracowanie odpowiednich mechanizmów współpracy samorządów z mieszkańcami w zakresie wzajemnej komunikacji, udziału społeczności lokalnych w procesach tworzenia budżetu, poszerzanie świadomości społecznej na temat obywatelskiej kontroli działania władzy oraz wiedzy z zakresu finansów gminnych. Na podstawie wyników monitoringów, w zależności od potrzeb, podjęte zostaną działania informacyjno - edukacyjno - rzecznicze, takie jak organizacja spotkań mieszkańców z przedstawicielami władzy, zgłaszanie projektów odpowiednich uchwał, warsztaty z zakresu prawa i standardów procesów budżetowych, w celu poprawy standardów działania samorządów. Projekt zakończy się konferencją omawiającą jego cele i rezultaty w skali kraju oraz opublikowaniem i rozesłaniem wybranym instytucjom raportów z wyników projektu.

Z opracowań badawczych1 oraz doświadczeń Stowarzyszenia Liderów Lokalnych Grup Obywatelskich wynika, że wśród wielu problemów nękających polskie samorządy dwa są niezwykle istotne dla ich rozwoju. Są to niskie uczestnictwo obywateli w lokalnym życiu publicznym oraz brak przejrzystości działania władz samorządowych, które powodują zagrożenia korupcyjne oraz nieefektywność w zaspokajaniu zbiorowych potrzeb mieszkańców. Polska wg wyników badań realizowanych w ramach projektu koordynowanego przez International Budget Project uzyskała wynik 70% jeśli chodzi o otwartość budżetu (dostępność informacji, zrozumiałość, uspołecznienie budżetu). Konkluzja raportu brzmi, że największe niedostatki wiążą się z niskim poziomem uspołecznienia procesu tworzenia budżetu. Badania te odnoszą się co prawda do budżetu krajowego jednak z naszych doświadczeń wynika, że wnioski są przekładalne na budżety lokalne.
Jak wynika z innych opracowań wysoki poziom uspołecznienia budżetu pociąga za sobą wiele korzyści, takich jak zwiększenie aktywności i zaangażowania obywateli w życie publiczne, ograniczenie występowania zjawisk korupcyjnych, zwiększenie odpowiedzialności oraz rozliczalności władz przed mieszkańcami, zwiększenie wiedzy wśród mieszkańców w zakresie ograniczeń związanych z niedostatkiem środków oraz zwiększenie adekwatności inwestycji do potrzeb mieszkańców.

Rozwój narzędzi, technik oraz aktywności obywatelskiej w zakresie kontroli działania władzy sprzyja ograniczeniu korupcji oraz większej efektywności pracy administracji. Poprawia się również alokacja środków, trafiają one tam gdzie są najbardziej potrzebne. Polskie prawo umożliwia prowadzenie konsultacji budżetowych w szerokim zakresie, lecz władze samorządowe korzystają z nich niezwykle rzadko i często bardzo nieumiejętnie. Brak jasnej, określonej stosownymi uchwałami polityki informacyjnej powoduje, że duży obszar funkcjonowania władzy oraz finansów publicznych jest okryty tajemnicą, co z kolei stwarza warunki do nadużyć i zaniedbań. Dlatego bardzo ważne jest, aby tworzyć warunki dla rozwoju obywatelskich inicjatyw kontroli działań władzy oraz kanałów komunikacji w lokalnych społecznościach.

W przypadku inicjatyw strażniczych, chcących przyglądać się budżetom swych gmin, trudno ocenić który z obszarów procesu budżetowego powinien zostać poddany stosownej analizie. Brak organizacji oraz doświadczeń w działaniach związanych z monitoringiem budżetów samorządowych sprawia, że organizacje działają po omacku. Testują różne warianty i narzędzia monitoringu w celu gromadzenia wiedzy i doświadczeń. Dla jakości i przejrzystości finansów samorządowych ważny jest już sam fakt, że ktoś zaczyna w sposób systematyczny przyglądać się, jeśli nie całościowej gospodarce budżetowej gminy, to przynajmniej jej różnym obszarom.
Jednym z kroków przybliżających nas do rozwiązanie powyższych problemów jest stałe przyglądanie się sposobom gospodarowania publicznymi pieniędzmi przez władze samorządowe, monitorowanie procedur regulujących proces budżetowy, podejmowanie działań na rzecz promocji jasnych procedur regulujących różne obszary podejmowania decyzji, promocja konsultacji społecznych w tym konsultacji budżetu oraz prowadzenie działań edukacyjno-promocyjnych w zakresie roli budżetu i społecznej partycypacji. Ważne jest, by uwiadomić zarówno mieszkańcom, jak i władzom jakie korzyści przynoszą konsultacje budżetu oraz przejrzyste i zrozumiałe dla mieszkańców zarządzanie publicznym mieniem. edukacyjno - rzecznicze, takie jak organizacja spotkań mieszkańców z przedstawicielami władzy, zgłaszanie projektów odpowiednich uchwał, warsztaty z zakresu prawa i standardów procesów budżetowych, w celu poprawy standardów działania samorządów.